{"id":1844,"date":"2022-07-21T14:25:53","date_gmt":"2022-07-21T11:25:53","guid":{"rendered":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/?p=1844"},"modified":"2022-07-21T16:30:49","modified_gmt":"2022-07-21T13:30:49","slug":"translarin-cinsiyet-kimligi-haklarini-guvence-altina-almak-neden-gerekli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/2022\/07\/21\/translarin-cinsiyet-kimligi-haklarini-guvence-altina-almak-neden-gerekli\/","title":{"rendered":"Translar\u0131n cinsiyet kimli\u011fi haklar\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almak neden gerekli?"},"content":{"rendered":"\n

Venezuela’da LGBT\u0130+ aktivisti Manuel Malav\u00e9’nin <\/em>La Clase‘de yay\u0131mlanan translar\u0131n cinsiyet kimli\u011fi haklar\u0131 \u00fczerine yaz\u0131s\u0131n\u0131n<\/a> \u00e7evirisini okurlar\u0131m\u0131zla payla\u015f\u0131yoruz.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Yazar: Manuel Malav\u00e9<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u00c7eviri: \u015eilan Tank<\/em><\/p>\n\n\n\n

2007\u2019de bir grup insan haklar\u0131 aktivisti, uluslararas\u0131 hukuk uzman\u0131 ve LGBT\u0130+ aktivisti, Endonezya\u2019n\u0131n Yogyakarta \u015fehrinde bir belge haz\u0131rlad\u0131lar. Bu belge, mevcut insan haklar\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerinin temel prensiplerini toplumsal bir az\u0131nl\u0131k olan LGBT\u0130+ toplulu\u011funa, yani gey, lezbiyen, biseks\u00fcel ve translara d\u00f6n\u00fck olarak revize ettiler.<\/p>\n\n\n\n

Bu belge o zamandan beri Yogyakarta \u0130lkeleri olarak biliniyor. Yay\u0131mlanmas\u0131ndan bu yana Avrupa Birli\u011fi ve Amerika k\u0131tas\u0131 \u00fclkelerinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu ba\u015fta olmak \u00fczere bir\u00e7ok \u00fclke LGBT\u0130+ haklar\u0131na ili\u015fkin yasa haz\u0131rlarken bu belgeyi baz ald\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu belge cinsel y\u00f6nelim ve cinsiyet kimli\u011fini, \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Beyannamesi\u2019nde yer alan insanl\u0131k onurunun korunmas\u0131 ve ki\u015fili\u011fin \u00f6zg\u00fcrce geli\u015fmesine dair ilkelerin bir par\u00e7as\u0131 olarak tan\u0131mlama gereklili\u011fini a\u00e7\u0131klamas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan geni\u015f bir temel sa\u011fl\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Bu ilkeler tesad\u00fcfi de\u011fildir: T\u00fcm d\u00fcnyada LGBT\u0130+lara kar\u015f\u0131 y\u0131llarca s\u00fcren zul\u00fcm ve toplumsal etiketlemelere kar\u015f\u0131, LGBT\u0130+lar\u0131 yasal olarak koruma ihtiyac\u0131n\u0131 ifade etmektedir. Belge, ba\u015f\u0131ndan itibaren e\u015fcinsel, biseks\u00fcel ve translar\u0131n nefret su\u00e7lar\u0131na varan \u015fiddet eylemlerine maruz kald\u0131klar\u0131ndan yola \u00e7\u0131kmakta. Bu ger\u00e7ek, Amerikal\u0131lar Aras\u0131 \u0130nsan Haklar\u0131 Komisyonu gibi uluslararas\u0131 kurulu\u015flar\u0131n ve Uluslararas\u0131 Af \u00d6rg\u00fct\u00fc ve \u0130nsan Haklar\u0131 \u0130zleme \u00d6rg\u00fct\u00fc gibi sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131n raporlar\u0131yla geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde belgelenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Yogyakarta \u0130lkeleri\u2019nin uluslararas\u0131 ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmasa da bu ilkeler d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda \u00e7ok say\u0131da devlet taraf\u0131ndan LGBT\u0130+ haklar\u0131na ili\u015fkin yasalar \u00e7\u0131kar\u0131rken temel al\u0131nan, LGBT\u0130+lar\u0131n onurunu g\u00fcvence alt\u0131na alan bir dizi asgari ko\u015fulu tan\u0131mlama ve pratikte uygulama konusunda etkili bir model haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

S\u00f6z konusu translar\u0131n haklar\u0131 oldu\u011funda, \u00e7o\u011funlukla cinsiyet beyan\u0131 hakk\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu hak, translar\u0131n, kimlik belgelerindeki kay\u0131tl\u0131 cinsiyetlerini ve isimlerini, yani devlet kar\u015f\u0131s\u0131ndaki varl\u0131klar\u0131n\u0131 kendi belirledikleri gibi beyan edecek \u015fekilde de\u011fi\u015ftirme olana\u011f\u0131n\u0131 i\u00e7eriyor. Kendi cinsiyetini belirleme hakk\u0131, ayn\u0131 zamanda hormon terapisi ve genital rekonstr\u00fcksiyon ameliyat\u0131na eri\u015fim hakk\u0131n\u0131 da i\u00e7eriyor, ancak bu prosed\u00fcrler fiziksel olarak olduk\u00e7a m\u00fcdahaleci oldu\u011fu i\u00e7in ge\u00e7i\u015f s\u00fcreci konusunda g\u00fcvensiz hisseden pek \u00e7ok trans da var. Ancak bir\u00e7ok \u00fclkede translara ili\u015fkin mevcut yasalar, trans bireyleri, beyan ettikleri cinsiyet kimliklerine uygun olan kimlik belgelerine sahip olabilmeleri i\u00e7in o cinsiyet kimli\u011fine g\u00f6re davran\u0131\u015f sergilemeye ve belirli bir s\u00fcre hormon tedavisi g\u00f6rmeye zorlamakta.  Halihaz\u0131rda, Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi ve \u00e7e\u015fitli devletler \u00fcst\u00fc kurumlar\u0131n bu mevzudaki tutumu, translar\u0131 bu m\u00fcdahaleci s\u00fcre\u00e7lerden ge\u00e7meye veya k\u0131s\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131lmaya zorlaman\u0131n insan onuruna hakaret ve insan haklar\u0131 ihlali oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zbelirlenim hakk\u0131n\u0131n g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131, \u201ccinsiyet\u201d kategorisinin yerini \u201ctoplumsal cinsiyet kimli\u011fi\u201d kategorisinin almas\u0131 anlam\u0131na gelir. Translar\u0131n temel haklara eri\u015fimini engellemek i\u00e7in lobi yapan muhafazak\u00e2r gruplar ve trans d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 feministler, bu de\u011fi\u015fikli\u011fin cis-kad\u0131nlar\u0131 yasal olarak g\u00fcvencesiz b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ediyorlar, tam da bu y\u00fczden endi\u015felerini dile getirmek ad\u0131na \u201ccinsiyete dayal\u0131 kad\u0131n haklar\u0131\u201d gibi hukuki bir kurgu yaratt\u0131lar. Son zamanlarda, \u0130spanyol akademisyenler Amelia Valc\u00e1rcel, Alicia Miyares veya \u0130sve\u00e7li feminist Kajsa Ekis Ekman gibi tan\u0131nm\u0131\u015f trans d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 feministler bu pozisyonda birle\u015ftiler.<\/p>\n\n\n\n

Elbette ki cinsiyet kategorisinin yerine toplumsal cinsiyet kategorisinin ge\u00e7mesi, bu durumda cinsiyet kimli\u011fini ifade etmenin tek yolu ki\u015finin beyan\u0131 oldu\u011fundan yalan beyanlara mahal verebilir. Ancak \u015fu da bir ger\u00e7ek ki beyana dayal\u0131 cinsiyet yasalar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu yerlerde yalan beyanlar ya ger\u00e7ekle\u015fmemekte ya da ancak anekdot olarak kalmakta. Muhafazak\u00e2rlar ve trans d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 feministler bu olas\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 endi\u015felerini dile getirip tav\u0131r alsalar da, bir \u0130ngiliz h\u00fck\u00fcmet s\u00f6zc\u00fcs\u00fc ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde, kad\u0131n cezaevlerinde meydana gelen y\u00fczlerce tecav\u00fczden sadece alt\u0131s\u0131n\u0131n trans kad\u0131nlar taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fini belirtti.<\/p>\n\n\n\n

Zaten veriler gayet ikna edici: Kendi cinsiyetini belirleme hakk\u0131n\u0131n g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 yerlerde, LGBT\u0130+lar aras\u0131nda en k\u0131r\u0131lgan gruplardan biri olan translar\u0131n maddi ve toplumsal refah g\u00f6stergelerinde, yani maruz kald\u0131klar\u0131 i\u015fg\u00fcc\u00fc piyasas\u0131ndaki ayr\u0131mc\u0131l\u0131k, kurumsal, sembolik ve cinsiyete dayal\u0131 \u015fiddet, e\u011fitim ve sa\u011fl\u0131k gibi evrensel haklar\u0131n\u0131n g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131lmalar\u0131 ve depresyon, anksiyete bozukluklar\u0131, intihar d\u00fc\u015f\u00fcncesi ve davran\u0131\u015f\u0131 gibi psikolojik sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131nda kayda de\u011fer bir iyile\u015fme g\u00f6zlenmekte.<\/p>\n\n\n\n

Cinsiyet \u00f6zbelirlenim hakk\u0131, LGBT\u0130+ aktivistleri taraf\u0131ndan al\u0131nan keyfi bir karar olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, muhafazak\u00e2r veya trans d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 pozisyonlarla ba\u011flant\u0131l\u0131 olan bas\u0131n\u0131n s\u00f6yledi\u011fi gibi kuir akademisyenlerin teorik bir kurgusu da de\u011fildir. Bu, toplumsal cinsiyetin \u00f6zbelirlenimine ili\u015fkin insan haklar\u0131n\u0131n g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 konusundaki somut ihtiyac\u0131n ifadesidir ve translar\u0131n cinsiyetlerine uygun kimlik belgelerine eri\u015fimine izin veren \u00fclkelerde yap\u0131lan uzun s\u00fcreli ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n sonucunda elde edilen sonu\u00e7larla ve ampirik kan\u0131tlarla da desteklenmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Translar\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fmesi yolunda daha at\u0131lacak \u00e7ok ad\u0131m olsa da \u00f6zbelirlenim hakk\u0131n\u0131n garanti alt\u0131na al\u0131nmas\u0131, LGBT\u0130+ toplulu\u011funun en fazla risk alt\u0131ndaki grubu olan translar\u0131n sosyal ko\u015fullar\u0131n\u0131n iyile\u015fmesi i\u00e7in belirleyici bir ad\u0131m te\u015fkil eden ve tart\u0131\u015fma gerektirmeyecek bir konudur. LGBT\u0130+ hareketi feminist m\u00fccadelenin d\u00fc\u015fman\u0131 de\u011fildir; tam aksine bu hareket, e\u015fitlik ve adalet temeline dayal\u0131 bir toplumun in\u015fas\u0131 yolunda ve s\u00f6z konusu cinsiyet e\u015fitli\u011fi oldu\u011funda patriyarkal ve heteronormatif iktidar ili\u015fkilerini a\u015fabilmesi i\u00e7in feministlerin taleplerini sahiplenmeleri gereken bir m\u00fcttefiktir.<\/p>\n\n\n\n

Tam da bu y\u00fczden, Venezuela\u2019da translar\u0131n kendi cinsiyetlerini belirleme hakk\u0131n\u0131n g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in m\u00fccadele etmeliyiz. Asl\u0131nda, N\u00fcfus Hizmetleri Kanununun 146. maddesi bu olana\u011f\u0131 tan\u0131mas\u0131na ra\u011fmen, Maduro\u2019nun patriyarkal ve halk kar\u015f\u0131t\u0131 h\u00fck\u00fcmetinin kontrol\u00fcndeki devlet bu hakka eri\u015fimi engellemekte. Bu ger\u00e7eklik, Chavez ve Maduro h\u00fck\u00fcmetlerinin s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ve translar\u0131 toplumsal k\u0131r\u0131lganl\u0131k ko\u015fullar\u0131na hapseden devlet transfobisinin bir ifadesidir. Bu y\u00fczden taleplerimizi y\u00fckseltmeye devam ediyoruz: Translar\u0131n cinsiyet kimli\u011fi yasal olarak tan\u0131ns\u0131n! Transfobi \u00f6ld\u00fcr\u00fcr ve d\u0131\u015flar!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Venezuela’da LGBT\u0130+ aktivisti Manuel Malav\u00e9’nin La Clase‘de yay\u0131mlanan translar\u0131n cinsiyet kimli\u011fi haklar\u0131 \u00fczerine yaz\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7evirisini okurlar\u0131m\u0131zla payla\u015f\u0131yoruz. Yazar: Manuel Malav\u00e9 \u00c7eviri: \u015eilan Tank 2007\u2019de bir grup insan haklar\u0131 aktivisti, uluslararas\u0131 hukuk uzman\u0131 ve LGBT\u0130+ aktivisti, Endonezya\u2019n\u0131n Yogyakarta \u015fehrinde bir belge haz\u0131rlad\u0131lar. Bu belge, mevcut insan haklar\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerinin temel prensiplerini toplumsal bir az\u0131nl\u0131k olan LGBT\u0130+ toplulu\u011funa, […]<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":1846,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[94],"tags":[146,240,239,185,241],"class_list":["post-1844","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-acik-kursu","tag-lgbti","tag-ozbelirlenim","tag-self-id","tag-transfobi","tag-yogyakarta-ilkeleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1844","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1844"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1844\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1871,"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1844\/revisions\/1871"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1846"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1844"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1844"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1844"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}