{"id":840,"date":"2019-01-20T14:21:39","date_gmt":"2019-01-20T11:21:39","guid":{"rendered":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/?p=840"},"modified":"2021-03-07T14:31:33","modified_gmt":"2021-03-07T11:31:33","slug":"ursulaya-veda-ederken-anarresi-duslemeyi-hic-birakmayacagiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/2019\/01\/20\/ursulaya-veda-ederken-anarresi-duslemeyi-hic-birakmayacagiz\/","title":{"rendered":"Ursula\u2019ya veda ederken: Anarres\u2019i d\u00fc\u015flemeyi hi\u00e7 b\u0131rakmayaca\u011f\u0131z!"},"content":{"rendered":"

Yazan:<\/strong> \u00c7i\u00e7ek N.<\/p>\n

Bilimkurgu ve fantastik edebiyat\u0131n en b\u00fcy\u00fck yazarlar\u0131ndan Ursula K. Le Guin 88 ya\u015f\u0131nda hayat\u0131n\u0131 kaybetti. Benim gibi onun kitaplar\u0131n\u0131 okuyarak b\u00fcy\u00fcyen insanlar i\u00e7in Ursula\u2019n\u0131n kayb\u0131 sadece bundan sonra \u00f6zg\u00fcn tarz\u0131yla yazd\u0131\u011f\u0131 kaliteli edebiyat eserlerini okuyamayacak olman\u0131n \u00fcz\u00fcnt\u00fcs\u00fc demek de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir fikrin yarataca\u011f\u0131 g\u00fcce olan inanc\u0131n bize bir daha onun taraf\u0131ndan sunulmayacak olmas\u0131d\u0131r da. Ne diyordu Urras\u2019taki devrimcilere: \u201cDevrim\u2019i sat\u0131n alamazs\u0131n\u0131z. Devrim\u2019i yapamazs\u0131n\u0131z. Devrim olabilirsiniz ancak\u201d (Le Guin, 2012: 256).<\/span><\/p>\n

Eserlerindeki ana tema hep direnme ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck olmu\u015ftur Ursula\u2019n\u0131n. \u00c7\u00fcnk\u00fc yazmay\u0131 se\u00e7ti\u011fi alanla ve bir kad\u0131n yazar olmas\u0131yla hayat\u0131n\u0131n her alan\u0131nda bu direni\u015fin i\u00e7indedir hep. Bir yaz\u0131s\u0131nda \u015f\u00f6yle demi\u015ftir:<\/span><\/p>\n

\u201c\u00d6zg\u00fcrd\u00fcm, \u00f6zg\u00fcr do\u011fdum, \u00f6zg\u00fcr ya\u015fad\u0131m. Y\u0131llar boyunca bu ki\u015fisel \u00f6zg\u00fcrl\u00fck yazd\u0131klar\u0131m\u0131n, kendimin oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm, asl\u0131nda erkek \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne dayal\u0131 toplumun i\u00e7selle\u015fmi\u015f ideolojisinden ba\u015fka bir \u015fey olmayan yarg\u0131 ve faraziyeler taraf\u0131ndan ne \u00f6l\u00e7\u00fcde denetlenip s\u0131n\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmezden gelmeme izin verdi. Kurallar\u0131 y\u0131karken bile bunu kendimden gizledim. Bilimkurgu, fantezi, gen\u00e7lere y\u00f6nelik edebiyat gibi k\u00fc\u00e7\u00fcmsenen marjinal t\u00fcrlerde \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 se\u00e7memin nedeninin bu t\u00fcrlerin ele\u015ftirel, akademik, yerle\u015fik denetimin d\u0131\u015f\u0131nda olduklar\u0131ndan sanat\u00e7\u0131y\u0131 \u00f6zg\u00fcr b\u0131rakmalar\u0131 oldu\u011funu fark etmek y\u0131llar\u0131m\u0131 ald\u0131. T\u00fcrlerin \u201cedebiyat\u201dtan d\u0131\u015flanmas\u0131n\u0131n temelsiz, temellendirilemeyecek \u015feyler oldu\u011fu, bir nitelik de\u011fil bir politika meselesi oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcp s\u00f6yleyebilecek ak\u0131l ve cesareti toplamak, bu da bir on y\u0131l\u0131m\u0131 ald\u0131\u201d(Le Guin, 2011: 114).<\/span><\/p>\n

Ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcnceyi fantastik edebiyat\u0131nda kullan\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u201cAmerikal\u0131lar Ejderhalardan Neden Korkar?\u201d adl\u0131 denemesinde \u00e7ok g\u00fczel a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r:<\/span><\/p>\n

\u201c\u2026 Fantazi elbette hakikidir. Olgulara dayanmaz, ama hakikidir. \u00c7ocuklar bilir bunu. Yeti\u015fkinler de bilir, zaten \u00e7o\u011fu bu y\u00fczden fantaziden korkar. Fantazideki hakikatin, ya\u015famaya mecbur edildikleri ve kabullendikleri hayat\u0131n sahteli\u011fine, koflu\u011funa, gereksizli\u011fine, s\u0131radanl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 bir meydan okuma, hatta tehdit olu\u015fturdu\u011funu bilirler. Ejderhalardan korkarlar, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6zg\u00fcrl\u00fckten korkarlar\u201d(Le Guin, 2011: 29).<\/span><\/p>\n

Tolkien\u2019den yapt\u0131\u011f\u0131 bir al\u0131nt\u0131yla da fantastik edebiyat yazar\u0131 olarak amac\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle ortaya koymu\u015ftur: \u201cFantazi ka\u00e7\u0131\u015f edebiyat\u0131d\u0131r ve tam da bu y\u00fczden muhte\u015femdir. Bir asker d\u00fc\u015fman\u0131n eline d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde, ka\u00e7makla y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmez miyiz? Tefeciler, k\u00f6r cahiller, buyurganlar hepimizi hapiste tutuyor; e\u011fer akl\u0131n ve ruhun \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne de\u011fer veriyorsak, e\u011fer h\u00fcrriyet taraftar\u0131ysak, elbette ka\u00e7makla ve elimizden geldi\u011fi kadar mahpusu da kurtarmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcy\u00fcz\u201d (Le Guin, 2011: 131). Biz okuyucular\u0131n\u0131 da kurtard\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kendisine te\u015fekk\u00fcr bor\u00e7luyuz.<\/span><\/p>\n

Ursula ayn\u0131 zamanda feminist bir yazard\u0131r, b\u00fct\u00fcn eserlerinde feminist olu\u015funun yans\u0131malar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. \u00d6nceleri, annesinin \u201cNeden kad\u0131nlar hakk\u0131nda yazm\u0131yorsun?\u201d sorusuna \u201cNas\u0131l yazaca\u011f\u0131m\u0131 bilmiyorum\u201d yan\u0131t\u0131n\u0131 verdi\u011fini, feminizmle tan\u0131\u015ft\u0131ktan sonra ise fahri bir erkek gibi de\u011fil, bir kad\u0131n gibi yazmay\u0131 \u00f6\u011frendi\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir<\/span>[1]<\/span><\/a>.\u00a0<\/span>Karanl\u0131\u011f\u0131n<\/span><\/i>\u00a0<\/span>Sol Eli<\/span><\/i>\u2019nde androjen (\u00e7ift cinsiyetli) karakterleriyle hepimize toplumsal cinsiyet kategorilerini sorgulatm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0<\/span>M\u00fclks\u00fczler<\/span><\/i>\u2019i okurken hepimiz evlilik kurumunun ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131, insanlar\u0131n i\u015flerini cinsiyet ayr\u0131m\u0131 olmadan ilgi, yetenek ve g\u00fc\u00e7lerine g\u00f6re se\u00e7tikleri bir d\u00fcnyan\u0131n nas\u0131l olabilece\u011finin hayalini kurar\u0131z.<\/span><\/p>\n

M\u00fclks\u00fczler\u2019i ikircikli bir \u00fctopya olarak tan\u0131mlar Ursula. Urras gezegeni vah\u015fi kapitalizmin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bir yerdir ve 200 y\u0131l \u00f6nce buradan ayr\u0131lan Odocu\u2019lar Anarres\u2019te s\u0131n\u0131fs\u0131z, stat\u00fcs\u00fcz, hiyerar\u015fisiz, m\u00fclkiyetin ve cinsiyet ayr\u0131m\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir toplum kurmu\u015flard\u0131r. \u00dctopyan\u0131n ikirciklili\u011fi \u015furadan gelir ki Anarres bu ideal toplum yap\u0131s\u0131na ra\u011fmen \u00e7orak ve verimsizdir. Anarres\u2019in verimli topraklar\u0131 ba\u015f karakter Shevek\u2019in takdirini kazansa da Urras\u2019taki e\u015fitsizlik\u00e7i ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc yap\u0131n\u0131n ger\u00e7ek y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcp Anarres\u2019ine geri d\u00f6nmeden \u00f6nce durumu \u015f\u00f6yle anlat\u0131r:<\/span><\/p>\n

\u201cAnarres\u2019te her zaman istedi\u011finizi alamazs\u0131n\u0131z, hatta bazen gereksindi\u011finizi bile, \u00e7\u00fcnk\u00fc yeterince yoktur. Siz Urras\u2019l\u0131lar\u0131n her \u015feyi yeterince var. Yeterince hava, yeterince ya\u011fmur, \u00e7imen, okyanuslar, yiyecek, m\u00fczik, yap\u0131lar, fabrikalar, makineler, kitaplar, giysiler, tarih. Siz zenginsiniz, siz sahipsiniz. Biz yoksuluz, biz yoksunuz. Sizde var, bizde yok. Burada her \u015fey \u00e7ok g\u00fczel. G\u00fczel olmayan yaln\u0131zca y\u00fczler. Anarres\u2019te hi\u00e7bir \u015fey g\u00fczel de\u011fildir, yaln\u0131z y\u00fczler g\u00fczeldir. Di\u011fer y\u00fczler, erkek ve kad\u0131n y\u00fczleri. Bizim onlardan ba\u015fka bir \u015feyimiz yok, birbirimizden ba\u015fka bir \u015feyimiz yok. Burada siz m\u00fccevherleri g\u00f6r\u00fcyorsunuz, orada g\u00f6zleri g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. G\u00f6zlerde de g\u00f6rkemi, insan ruhunun g\u00f6rkeminin g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bizim erkeklerimiz ve kad\u0131nlar\u0131m\u0131z \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr, hi\u00e7bir \u015feye sahip olmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in \u00f6zg\u00fcrd\u00fcrler. Siz sahipleri ise sahiplisiniz. Hepiniz hapistesiniz. Herkes yaln\u0131z, tek ba\u015f\u0131na, sahip oldu\u011fu y\u0131\u011f\u0131nla birlikte. Hapiste ya\u015f\u0131yor, hapiste \u00f6l\u00fcyorsunuz. G\u00f6zlerinizde g\u00f6rebildi\u011fim yaln\u0131zca bu- duvar, duvar\u201d (Le Guin, 2012: 196-197)!<\/span><\/p>\n

Ursula yazarl\u0131k hayat\u0131 boyunca hep bu kafadaki duvarlarla u\u011fra\u015fm\u0131\u015ft\u0131r diyebiliriz. O, duvarlardan rahats\u0131zd\u0131. \u201cD\u00fc\u015f\u00fcncelerinin \u00e7evresinde duvarlar vard\u0131 ve s\u00fcrekli onlar\u0131n arkas\u0131nda gizlendi\u011fi halde varl\u0131klar\u0131ndan t\u00fcm\u00fcyle habersiz g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu\u201d (Le Guin, 2012: 21). Kafam\u0131zdaki g\u00f6r\u00fcnmez duvarlar\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131nda Ursula edebiyat\u0131n\u0131n etkisini kim k\u00fc\u00e7\u00fcmseyebilir ki!<\/span><\/p>\n

\u00d6zellikle \u00fctopya\/distopya ve fantastik edebiyat yazarlar\u0131n\u0131n olmazsa olmaz bir \u00f6zelli\u011fi de sistem ele\u015ftirisindeki ba\u015far\u0131lar\u0131d\u0131r. Yeni d\u00fcnyalar yarat\u0131rken sahip olduklar\u0131 ele\u015ftirel bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 kendi hayatlar\u0131na da yans\u0131t\u0131rlar elbette. Bir r\u00f6portajda \u201cAmazon ile ne al\u0131p veremedi\u011finiz var?\u201d sorusuna Ursula \u201cHedef ve y\u00f6ntemlerine y\u00f6nelik derin ahlaki ay\u0131plama ve \u015firketsel a\u00e7g\u00f6zl\u00fcl\u00fc\u011fe duydu\u011fum s\u0131radan nefret d\u0131\u015f\u0131nda pek bir \u015fey yok asl\u0131nda (Le Guin, 2011[2]:71)\u201d cevab\u0131n\u0131 vermi\u015ftir. Bir \u00f6d\u00fcl t\u00f6reninde yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmas\u0131ndan al\u0131nan a\u015fa\u011f\u0131daki b\u00f6l\u00fcmler ise onun kapitalizme, yay\u0131n sekt\u00f6r\u00fcne ve edebiyat\u0131n g\u00fcc\u00fcne dair g\u00f6r\u00fc\u015flerini olduk\u00e7a iyi bir \u015fekilde a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r:<\/span><\/p>\n

\u201cBence, \u015fu anki ya\u015fay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131n alternatiflerini g\u00f6rebilen, korkuya kap\u0131lm\u0131\u015f toplumumuzun ve tak\u0131nt\u0131l\u0131 teknolojilerinin i\u00e7y\u00fcz\u00fcn\u00fc varolu\u015fun ba\u015fka yollar\u0131na kadar g\u00f6rebilen ve hatta umut i\u00e7in ger\u00e7ek dayanaklar hayal edebilen yazarlar\u0131n seslerini isteyece\u011fimiz zor zamanlar geliyor. \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc an\u0131msayabilecek yazarlara ihtiya\u00e7 duyaca\u011f\u0131z\u2026 \u015eu an, bence bir piyasa metas\u0131n\u0131n \u00fcretimiyle sanat prati\u011fi aras\u0131ndaki fark\u0131 bilen yazarlara ihtiyac\u0131m\u0131z var. \u015eirket k\u00e2r\u0131n\u0131 ve reklam gelirini maksimize etmek i\u00e7in sat\u0131\u015f stratejilerine uygun yaz\u0131l\u0131 malzemeler geli\u015ftirmek, sorumlu kitap yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ve yazarl\u0131kla pek de ayn\u0131 \u015fey de\u011fil\u2026 Kitaplar, biliyorsunuz, sadece meta de\u011fildir. K\u00e2r g\u00fcd\u00fcs\u00fc, \u00e7o\u011fu kez sanat\u0131n ama\u00e7lar\u0131yla \u00e7at\u0131\u015f\u0131r. Kapitalizm i\u00e7inde ya\u015f\u0131yoruz. \u0130ktidar\u0131ndan ka\u00e7\u0131lamaz gibi geliyor. Krallar\u0131n ilahi kudreti de \u00f6yle geliyordu. Her t\u00fcrl\u00fc insan iktidar\u0131na insanlar taraf\u0131ndan direnilebilir ve bu iktidar de\u011fi\u015ftirilebilir. Direni\u015f ve de\u011fi\u015fim \u00e7o\u011fu kez sanatta ba\u015flar ve daha da \u00e7ok bizim sanat\u0131m\u0131zda -s\u00f6zc\u00fcklerin sanat\u0131nda- ba\u015flar\u201d<\/span>[2]<\/span><\/a>.<\/span><\/p>\n

Bianet\u2019in anma yaz\u0131s\u0131nda onun i\u00e7in \u201cBizi Urras\u2019ta b\u0131rak\u0131p gitti\u201d demi\u015fler, ben de Anarres\u2019i d\u00fc\u015flemeyi hi\u00e7 b\u0131rakmayaca\u011f\u0131z diyorum!<\/span><\/p>\n

Kitaplar<\/b><\/p>\n

Le Guin, Ursula K. [1998] (2011)\u00a0<\/span>Kad\u0131nlar R\u00fcyalar Ejderhalar<\/span><\/i>. Deniz Erksan, B\u00fclent Somay ve M\u00fcge G\u00fcrsoy S\u00f6kmen (Haz.) \u0130stanbul: Metis.<\/span><\/p>\n

Le Guin, Ursula K. (2011)\u00a0<\/span>Yaban K\u0131zlar<\/span><\/i>. Algan Sezgint\u00fcredi (\u00c7ev.). \u0130stanbul: Versus.<\/span><\/p>\n

Le Guin, Ursula K. [1974] (2012)\u00a0<\/span>M\u00fclks\u00fczler.<\/span><\/i>\u00a0Levent Mollamustafao\u011flu (\u00c7ev.) \u0130stanbul: Metis.<\/span><\/p>\n

[1]<\/span><\/a>\u00a0https:\/\/bianet.org\/bianet\/yasam\/193638-ursula-k-le-guin-fahri-bir-erkek-gibi-degil-bir-kadin-gibi-yazmayi-ogrendim<\/span><\/p>\n

[2]<\/span><\/a>\u00a0https:\/\/bianet.org\/bianet\/siyaset\/160120-le-guin-direnis-ve-degisim-sanatta-baslar<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yazan: \u00c7i\u00e7ek N. Bilimkurgu ve fantastik edebiyat\u0131n en b\u00fcy\u00fck yazarlar\u0131ndan Ursula K. Le Guin 88 ya\u015f\u0131nda hayat\u0131n\u0131 kaybetti. Benim gibi onun kitaplar\u0131n\u0131 okuyarak b\u00fcy\u00fcyen insanlar i\u00e7in Ursula\u2019n\u0131n kayb\u0131 sadece bundan sonra \u00f6zg\u00fcn tarz\u0131yla yazd\u0131\u011f\u0131 kaliteli edebiyat eserlerini okuyamayacak olman\u0131n \u00fcz\u00fcnt\u00fcs\u00fc demek de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir fikrin yarataca\u011f\u0131 g\u00fcce olan inanc\u0131n bize bir daha onun taraf\u0131ndan […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":841,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[47,93],"tags":[164],"class_list":["post-840","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ilham-verenler","category-kultur-sanat-bilim","tag-ursula-k-le-guin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/840","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=840"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/840\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":842,"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/840\/revisions\/842"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/841"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=840"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=840"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadindayanismasi.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=840"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}