“Clean girl” (temiz kız) akımı, arkası gelmez internet estetik dalgaları arasında en son kıyıya vuranlardan oldu. Sade ve temiz bir görünümü ön plana çıkaran “temiz kız” benzeri pek çok yeni mikro etiketleme, kadınlığın bugünkü algılanışını yansıtıyor. Cottagecore (kır estetiği), tradwife (geleneksel eş), that girl (“o” kız) gibi sayısız etiket, kadın imajlarının farklı paketlenme şekilleri. “Temiz kız” gibi bazı akımlarda “kız” adlandırmasının tercihi de hem cinselliğin hem kadınlığın denetim altına alınmasına dair. Ayrıca kıyafet değiştirircesine yaşam tarzı değişimine teşvik eden bu trendler, tüketim davranışını yönlendirmede de rol oynuyor. Böylesine hızlı akan internet estetikleri hakkında konuşmanın bile hızla değer kaybeden bir tarafı var. Buna karşın bu konu üzerine yazmaya beni teşvik eden, sosyal medyada yaygın olarak belli kadın paylaşımcıların yorumlarında karşıma çıkan “pis hissettiriyor” ifadeleri oldu. Bir temizlik rejiminde miydik, öyleyse kusursuzluğun standartlarını kim belirliyordu?
“Clean girl” nedir?
Oldukça steril bir hayata sahip, rutinlerini aksatmadan yerine getiren, sade ve temiz görünümü ve makyajıyla tanıyabileceğimiz biri “clean girl”. Rutinlere inmek gerekirse bunlar genellikle pilates, bolca cilt ürününün kullanıldığı detaylı sabah ve akşam bakımları şeklinde. Zamanın aşırı verimli kullanımı, yüksek bir düzen ve optimizasyon söz konusu. Güzellik, kusursuzluk ve temizliğin politikasını yansıtan güçlü bir örnek.
Tüm bu rutinlerin şekillendirdiği kadınlık performansları epey emek ve zaman istiyor. Belirli bir maddi refahın üstünde olmayan kadınların ulaşamayacağı bir ideal olmasına karşın “doğal güzellik”, “sadeliğin seçimi” gibi safsatalarla servis ediliyor. Tüketimi merkezine koyduğunu saklamaya bile çalışmayan bir akım olarak estetik operasyonlar, kaliteli bakım ürünleri ve üst düzey bir yaşam tarzını satıyor.
Yakın dönemde yaygınlaşan geleneksel kadınlık algısına dönüşe de işaret ediyor. “Derli toplu” ve makbul bir kadın olmanın yeni standartlarını belirleyen bu gibi akımları, muhafazakârlaşmanın sonucu olarak okumak mümkün. 19 Mart sürecinde sosyal medya paylaşımlarından pankartlara taşınan “We’re Clean” (Biz Temiziz) ifadesi de benzer şekilde temizliğin ne olduğunun algısına evrilmişti.
Peki kim pis?
Gelelim şu “pis hissettiriyor” yorumlarına. Tüm bu beklenen standardizasyonlara uymayan kadınlar mı pis olanlar? Tam öyle değil. “Pis hissettiren” kadınlar ağırlıklı olarak esmer ve farklı ırklardan. Veya kuir, kadınlık performansına dair pek çok şeyi reddetmiş her tür kadın. Makbul yaşam koşulları olmayan, düzensiz olanlar. Güzellik kıstaslarını karşılayamayanlar. Yeni temizlik tanımını doldurabilecek ekonomik düzeye sahip olmayanlar. Akım deryasında onları da paketleyecek bir kavram ortaya atılabilir: “messy girl” (dağınık kız). Böylelikle bu kadınlar da estetik sınırları belirlenebilecek yeni bir tüketici kümesi oluşturur. “Tamamdır clean girl. Siz temiz, biz kirli,” diyebilir.
Genç kadınların kendi deneyimlerine anlam kazandırmasını sağlayacak alanların birer birer yitirilmesiyle, ellerinden alınmasıyla bu etiketlerde anlam üretmeye kaldık. Raf ömrü geçen her etiketlemenin yerini bir diğeri alıyor. Patriyarkal kapitalizm, kadınlığın “gereklerini” ifşa eden bu gibi yaklaşımlarda suretini gösteriyor. Etiketler, deneyimi eşitlemiyor; onu belirli koşullara, kalıplara ve normlara göre yeniden düzenliyor. Anlam üretimi hızlandıkça deneyimin gerçeklerini düşünmeye zaman bırakmıyor.
Üretilen kusur ve kusursuzluk düzenleri, sürekli bir tekrar süreci içinde yeniden anlam kazanır. Temizlik ve kusursuzluk idealleri, patriyarkal kapitalizmin kadın bedenini hem denetleme hem de metalaştırma araçlarından biri olarak işlev görüyor. Erişilmesi imkânsız standartlar üzerinden sürekli eksik üretilirken, bu eksiklik yeni tüketim döngülerini besliyor. Kusurluluğun da estetize edilmesiyle denetim alanı genişliyor. Kadınlık yine tanımlanarak sınırlandırılıyor. Bu nedenle tartışma, estetik tercihlerin ötesinde, kadınların bedenleri ve yaşamları üzerinde söz üretebildiği alanlarda düğümleniyor.